Kurtuluş Savaşı’nın yıl dönümleri yaklaşırken kamuoyunun dikkati genellikle İnönü, Sakarya, Büyük Taarruz ve Dumlupınar gibi büyük muharebelerin yaşandığı cephelere çevriliyor.

Oysa Milli Mücadele’nin başarısını yalnızca cephede savaşan birliklerle açıklamak mümkün değil. Anadolu’nun farklı bölgelerinde kurulan teşkilatlar, toplanan yardımlar, taşınan mühimmat ve sağlanan insan gücü, savaşın kaderini belirleyen görünmez bir ağ oluşturdu. Isparta da bu ağın önemli halkalarından biriydi. Doğrudan işgale uğramamış olsa da Batı Cephesi’nin insan gücü ve lojistik ihtiyaçlarının karşılanmasında üstlendiği görev, şehrin Milli Mücadele tarihindeki yerini özel kılıyor.

Mondros Mütarekesi sonrasında Anadolu’da belirsizlik hakimken, 1919’da İtalyan birliklerinin Antalya’ya çıkması Isparta ve çevresinde güvenlik endişesini artırdı. İtalyanların Isparta’yı işgal etmemiş olması, bölgedeki tehdidin hissedilmediği anlamına gelmiyordu. Antalya üzerinden kuzeye doğru ilerleme ihtimali, yerel yöneticileri ve halkı savunma hazırlıkları konusunda harekete geçirdi. Bu ortamda Isparta’da Müdafaa-i Hukuk teşkilatlanması güç kazandı ve Ankara’daki Milli Mücadele hareketiyle bağlantılı biçimde örgütlenme çalışmaları yürütüldü.

Bu dönemin dikkat çeken isimlerinden biri, halk arasında “Demiralay” adıyla tanınan Hafız Mehmet Bey’dir. Eski bir Osmanlı subayı olan Mehmet Bey, Milli Mücadele’nin Isparta ve çevresinde örgütlenmesinde önemli rol üstlendi. Gönüllü kuvvetlerin oluşturulmasına öncülük etti, köyleri dolaşarak halkın desteğini sağlamaya çalıştı ve Ankara’nın talimatlarının bölgede uygulanmasına katkıda bulundu. Onun faaliyetleri, düzenli ordunun kurulmasına kadar geçen hassas dönemde yerel direnişin ayakta tutulması açısından önem taşıyordu.

Isparta’nın katkısı insan gücüyle sınırlı kalmadı. Özellikle Eğirdir, ulaşım imkanları sayesinde Batı Cephesi açısından önemli bir ikmal noktası haline geldi. Demiryolu bağlantısı ve kara yolları üzerinden asker, yiyecek, mühimmat ve diğer ihtiyaçların cepheye ulaştırılmasında bölgenin imkanlarından yararlanıldı. 1921’de Tekalif-i Milliye Emirleri’nin uygulanmaya başlanmasıyla bu seferberlik daha geniş bir boyut kazandı. Halkın elindeki araç, hayvan, yiyecek ve çeşitli malzemeler ordunun ihtiyaçları için toplandı. Bu tablo, savaşın yalnızca askeri birliklerin değil, bütün toplumun omuzlarında yürütüldüğünü gösteriyor.

Bugün Isparta’nın Milli Mücadele’deki rolünün yeniden araştırılması bu nedenle önem taşıyor. Yerel tarih çalışmaları ve arşiv araştırmaları, cephe gerisinin savaşın sonucundaki etkisini daha görünür hale getiriyor. Isparta örneği, Anadolu’daki direnişin merkezi kararlarla yerel imkanların birleşmesi sayesinde güç kazandığını gösteren somut örneklerden biri olarak değerlendirilebilir.

Türkiye açısından bu hikayenin günümüze dönük başka bir anlamı da var. Milli Mücadele, lojistiğin, ulaşımın, üretimin ve toplumsal dayanışmanın güvenlik kadar önemli olduğunu ortaya koydu. Cephedeki asker kadar onun ihtiyaçlarını karşılayan insan da savaşın parçasıydı. Bu nedenle Isparta’nın Milli Mücadele hikayesi yalnızca yerel bir tarih konusu değildir; Cumhuriyet’in hangi şartlarda kurulduğunu anlamanın da anahtarlarından biridir.

Bugün geriye bakıldığında Cumhuriyet’in temellerinin yalnızca Sakarya’da veya Dumlupınar’da atılmadığı görülüyor. O temeller, Anadolu’nun kasabalarında, köylerinde, atölyelerinde ve yollarında da güçlendirildi. Isparta’nın hikayesi bunu hatırlatıyor: Bir bağımsızlık mücadelesini kazanmak için yalnızca cephede savaşmak yetmez; cepheyi ayakta tutacak bir millet iradesi de gerekir.

Kaynakça

-Atatürk, Mustafa Kemal. Nutuk.

-ATASE Başkanlığı. Türk İstiklal Harbi, Batı Cephesi Serisi.

-Genelkurmay Başkanlığı. İstiklal Harbi Belgeleri.

-Türkiye Büyük Millet Meclisi. TBMM Zabıt Cerideleri (1920-1923).

-Türk Tarih Kurumu. Milli Mücadele Dönemi Araştırmaları.

-Kurtcephe, İsrafil. Milli Mücadele ve Batı Anadolu üzerine çeşitli çalışmaları.

-Demirel, Ahmet. Birinci Meclis’te Muhalefet ve TBMM’nin kuruluş dönemine ilişkin çalışmaları.

-Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü ile Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayımlanan Milli Mücadele’de Isparta ve Göller Bölgesi konulu makaleler.

-Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Isparta’nın Tarihi ve Milli Mücadele.

-Isparta Belediyesi Kent Tarihi Araştırmaları.

-Demiralay Mehmet Bey üzerine yayımlanan monografi ve yerel tarih araştırmaları.