Ağalar, beyler, efendiler sözüm sizlere!

Şimdi bir Ispartalı olmasam da 12 yılı aşkın süredir bu memleketin ekmeğini yiyenlerden birisi olarak bu memleketin çıkardığı o büyük şahriyetleri en azından kelimelerle de olsa anarak yad etmek istedim.

Gerçi daha isimlerinin bulunduğu binaları bile koruyamazken nasıl onları rahmetle anma hissini kendimizde buluruz, orası da tartışılır. Hani hep diyoruz ya “Isparta ilim ve Bilim şehri” diye. Gerçekten de öyle mi? İlme ve bilme hizmet etmek, tarihi bilmek, tarihi şahsiyet ve miraslara sahip çıkmakla başlamaz mı? Bizler bırakın onlar için mübarek gecelerde bir mevlid okutmayı, onların isimlerini yaşatmak için bile bir şey yapmıyoruz. Aksine kendi yaptırdıkları eserlere bile sahip çıkmaktan aciziz.

Peki Devlet-i Aliyey-i Osmani’ye hizmet etmiş kim bu şahsiyetler.

Osmanlı İmparatorluğu’na dört sadrazam (başbakan) verdi gül kentli güzel Isparta. Dördünün de yüzüne gülmedi kader. Peki kim bunlar. Ne kadar tanıyoruz. Hangi badirelerden geçtiler. Yaptıkları hizmetlerin yanısıra nasıl hain ilan edildiler. Yaptıkları görevler kadar sonları da hazin oldu. 2’si katledildi, 1’i idam edildi. Ancak bir tanesi normal koşullarda hayata veda etti.

Bu sadrazamlar Kemankeş Kara Ali Paşa, Halil Hamid Paşa, Seyid Ali Paşa, Hüseyin Avni Paşa, Başbakan ve 9. Cumhurbaşkanlığı yapmış Süleyman Demirel idi. İlk olarak Kemankeş Ali Paşa’dan başlayalım.

KEMANKEŞ KARA ALİ PAŞA:

Isparta’lı ilk sadrazam olan Kemankeş Kara Ali Paşa, Padişah 4. Murad zamanında bu göreve getiriliyor. İran Şah’ının harekatını Padişahtan sakladığı gerekçesiyle 1624 yılında İstanbul’da öldülüyor.

ÇİLEKEŞ VE CESUR HALİL HAMİD PAŞA:

Tıpkı Süleyman Demirel gibi o da hayata bürokrat olarak atılıyor. 1. Abdulhamid döneminde 2 yıl sadrazamlık yapıyor. Çok önemli sorunlarla muhatap oluyor. Vilayetlerimiz için yabancıların beslediği emeller, Yeniçeriocağı’nın bozulması, devletin mali durumunun zayıflığı Halil Hamid Paşa’nın görevini güçlendiriyor. Halil Hamid Paşa ciddi tasarruflara girişiyor,. Tarihe “Çilekeş ve Cesur” olarak geçen Hamid Paşa’nın icraatını fazla bulan Padişah 1. Abdulhamid sadrazamı azlediyor, sürgüne gönderiyor. Bu arada “rüşvet aldığı” dedikoduları yayılıyor. Ayrıca Saltana darbe yapacağı iddiaları ortaya atılıyor. Muhaliflerinin yoğun baskısı sonucu I. Abdülhamit’in gazabına uğradı. Yolsuzlukla ve darbe planlamakla suçlanarak görevinden azlediliyor ve Gelibolu’ya sürülüyor. Ancak birkaç gün sonra Bozcaada’ya getirilerek burada başı kesilerek idam ediliyor. Vücudu Bozcaada’da defnediliyor, kesilen başı ise İstanbul’a getirilek Karacaahmet Mezarlığı’na defnediliyor.

KUSURA BAKMA HALİL HAMİD PAŞA

Kendi adına Isparta’da Kütüphane yaptırıyor, ancak biz şimdilerde onun adının altında tinerci ve balicileri barındırmaktan başka bir şey yapamıyoruz. Yada yapmak işimize gelmiyor. Yaşayan şahsiyetleri onure edelim derken, geçmişimizi unutmuyor muyuz?

PADİŞAHI TAHTTAN İNDİREN ADAM HÜSEYİN AVNİ PAŞA:

Isparta’nın Gelendost ilçesinden olduğu tahmin edilen Hüseyin Avni Paşa ise sarayda öldürülüyor. Harbiyeli Avni Paşa sadrazamlık makamından azledilince dördüncü kez serasker oluyor. (Osmanlılarda önceleri seferdeki orduya kumanda eden vezir, sonraları da Millî Savunma Bakanına verilen ad.) Padişah Abdulaziz’in tahttan indirilp yerinde V. Murad’ın geçirilmesini sağlıyor. 1876 yılında padişahın taraftarı olarak bilinen “Çerkez Hasan” tarafından öldürülüyor.

SEYYİD ALİ PAŞA:

Ispartalı sadrazamlar arasında hayatını kazasız, belasız tamamlayan tek kişi ise Seyid Ali Paşa’nın da yine düzenli bir hayatı olmuyor. Ordan oraya, oradan oraya gönderiliyor, azlediliyor. Ömürünün son dönemini Maltepe’de geçiren Seyid Paşa, 1826 yılında vefat ediyor.

SÜLEYMAN DEMİREL :

Elbetteki tüm bunların yanısıra Başbakan ve Cumhurbaşkanı olmuş Süleyman Demirel’i de anmamak haksızlık olur. Kendisine başbakanlığın yanısıra, Cumhurbaşkanlığı yapmak da kısmet oldu. Isparta ile birlikte ülkemize önemli miraslar bıraktı. Ama siyaset sahnesinin en ustası, en kurnazı, en BABA’sı sayılan Demirel, malesef son yıllarda yaşanan olaylarda ustalığını gösteremedi. Yada öngöremedi. Siyasetin kurdu olarak nitelendirilen Demirel, yine başka kurtların kurbanı oldu desek sanırım yanlış söylemiş olmayız.

Bu ülkeye yaptıkları hizmetlerden dolayı biz hepsinden razıyız. Allah’ta onlardan razı olsun. Ebediyete intikal edenlerin Mekanları cennet olsun. Sayın Demirel’e de sağlıklı uzun ömür diliyorum.

ÇAĞRIM YETKİLİLERE!

Çağrımız, başta Sayın Vali Memduh Oğuz olmak üzere SDÜ rektörü Sayın Hasan İbicioğlu’na, Isparta Belediye Başkanı Sayın Yusuf Ziya Günaydın ve ilin önde gelenlerine. Bu önemli şahsiyetlerin isimleri için bir gece tertip edilmeli, ilimizde ya bir kültür evlerine yada üniversitenin önemli bir yerine isimleri verilmeli diye acizane fkirimi beyan ediyorum.

Tarihine sahip çıkmayan toplumlar, tarih olmaya mahkumlar.