İSTİKLALİ ANLAMAK

Son olarak Eyalet Meclisi, bayrak kanununu kabul etti. Eyalet Meclisi’nin kararı merkezî hükümetin İçişleri Bakanlığı tarafından onaylanırsa, Açe yıllardır kavgasını verdiği bayrağına resmen kavuşmuş olacak. Açe Özgürlük Hareketi, 2006 yılında bağımsızlık mücadelesine son vererek, Helsinki’de hükümetle bir anlaşma imzalamıştı. Bayrak meselesi, bu anlaşmanın önemli maddelerinden biriydi. Açe Eyalet Meclisi’nin kararı, Cakarta’da merkezî hükümet tarafından onaylanırsa, Açelilerin bayrak mücadelesi sonuçlanmış olacak.

Açe bayrağı, bildiğimiz Türk bayrağı. Bizim Bayrak Kanunu’muzda yer alan ölçüler, Açe bayrağında aynen yer alıyor. Sadece üstünde ve altında siyah ve beyaz çizgiler var. Hikâyesi manidar. Açe, kadim bir Osmanlı toprağı. Yıllar önce doktora tezimi yazarken, Osmanlı arşivlerinde Açe’ye dair belgeler okumuş ve mevzuya tarihin el ve yürek yakan sıcaklığı ile muttali olmuştum. Açe, 16. yüzyılda, Portekiz tehdidi karşısında Osmanlı’ya müracaat ediyor. Sarı Selim, Kurdoğlu Ali Reis komutasında bir donanma, ferman ve sancak gönderiyor. Gidenler Açe’de kalıyor, geri dönmüyor. Osmanlı sancağı altında yaşarken, bu sefer 1873 yılında Hollanda tehdidi ile karşılaşıyorlar. Tekrar İstanbul’a müracaat ediliyor. Osmanlı Devleti, fiilî yardımda bulunamıyor; ama Hollanda’ya nota veriyor. Sonrasında bir grup Osmanlı subayı, Açelilerin direnişine katılıyor. 1874’te işgal başlıyor ama 1910 yılına kadar direniş devam ediyor. Endonezya bağımsızlığına kavuştuktan sonra, bu sefer bağımsızlık mücadelesi merkezî hükümete karşı devam ediyor. 30 yıl süren direniş, 2006’da anlaşma ile noktalanıyor. Açeli direnişçiler, aslında merkezî hükümete değil doğal felaketlere yenik düşüyor. Kısaca Açe bayrağı tam dört asırdır aynı bayrak.

Bayrağımızın aynı ölçülerde bir başka benzeri Doğu Türkistanlılar (Sincan Özerk Bölgesi) tarafından kullanılıyor: Mavi zemin üzerinde Türk bayrağı. Türk olduklarından değil; 1865 yılında kurulan ve kısa bir süre ayakta kalan Kaşgar Devleti’nin Osmanlı himayesine girmesinden. Yakup Han, Sultan Abdülaziz’e müracaat ediyor ve İstanbul’dan yola bir grup eğitimci subayla birlikte, sancak ve ferman da oraya ulaşıyor. Türk bayrağı, ulus devletler çağında ortaya çıkan, futbol takımlarının formalarındaki renklere benzeyen sair ülke bayraklarından farklıdır. Her şeyden önce bir ulus-devlet bayrağı değildir. Ama yine de Türk bayrağıdır. Neden? Anayasa hükmü olarak istediğiniz kadar adını değiştirin, tarihini ve sembolik derinliğini değiştiremezsiniz. Anayasa’da başka bir isimle yer alan bayrak “Türk bayrağı” olarak yaşamaya devam eder. Cumhuriyet kurulduğu zaman bu bayrağı olduğu gibi Osmanlı Devleti’nden tevarüs etmiştir. Yerleşik devletlerin içinde en kadim bayraklardan biridir. Bayrak, devletin hakimiyet sembolüdür.

Türk bayrağı da, Türkiye Cumhuriyeti’nin hakimiyetini temsil eder. Çözüm sürecinde, bayrak üzerinde süren tartışmalara Açe’nin, Doğu Türkistan’ın bayrağını eksen alarak bakmayı deneyin. Kuvvetle muhtemeldir ki, 19. yüzyılda Açe’ye, Kaşgar’a giden Osmanlı subayları arasında Diyarbakırlı subaylar da vardı. Giden her iki grubun hikâyesi de acıklı. Bıraktıkları ize bakılırsa, bayrağın değerini yerli halka anlatmayı başarmışlar. Peki bizim başaramadığımız şey ne? Diyarbakır’ın hemen her camisinde bulunan ay-yıldız neden Nevruz’da meydanlarda yoktu? Bayrak sevgisinin, kocaman gönderlere dev bayraklar asmak olmadığını, bayrak fetişistleri anlayamaz. Çözüm süreci dediğimiz şey tam olarak işte bu: Bin yıldır bu topraklarda dalgalanan ve kader birliğinin sembolüne dönüşen bayrak, bir yerlerde görünmüyorsa oturup her şeyinizi gözden geçireceksiniz ve hatayı kendinizde arayacaksınız. Açelinin, Kaşgarlının rüyalarını süsleyen bayrak kendi ülkenizde eksiliyorsa, hata geçen bin yılda değil, bugünlerde aranmalı. Tek çareniz var: İkna edeceksiniz.