OSMANLI ORDUSU VE LALELER

24 Ocak 2012, 10:39

OSMANLI ORDUSU VE LALELER

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya savaşında dört yıl boyunca, yedi cephede dönemin en güçlü devletleriyle savaşmak zorunda kalmıştır. Ülkenin her bölgesinde bir cephe açılmışken, o tarihte, Azerbaycan’ın durumu farklı değildir. 1918 yılında Ermeni komitacılarla işbirliği içindeki Ruslar tarafından Azerbaycan’ın birçok şehri işgal edilir.. Düşman işgalciler Şaumyan’ın idare ettiği hareket, tümüyle halka yönelmiştir. Bakü’de, Türklere karşı 18 Mart-1 Nisan 1918 tarihleri arasında korkunç boyutlara ulaşan katliam gerçekleştirirler. Bu katliamda 12.000 Azerbaycan Türkü şehit edilir. Baskı ve vahşetlerinden kurtulmak için Bakü’deki halkın yarısı şehri terk etmek zorunda kalır.

İstanbul’a, Azerbaycan’ın çok zor durumda olduğuna dair haberler gelmeye başlar. Azerbaycan’ın durumu, çabuk hareket ettirmeyi gerektirir. Enver Paşa, üvey kardeşi Nuri Paşa’yı Kafkas İslam Ordusunu kurmak amacıyla Azerbaycan’a gönderir. Düşmanların yapmış oldukları vahşet akıl almaz hal almıştır. Halk çok zor günler geçirir. Onlar için tek ümit kaynağı Anadolu Türkleridir. Türk ordusu Azerbaycan’a geldiğinde halk yollara dökülür, orduyu coşkuyla karşılar. Gence’ye, 25 Mayıs 1918’de gelen Nuri Paşa, burada çalışmalarına başlar. Ordu hazırlıklarını tamamladıktan sonra Nuri Paşa komutasındaki birlikler, işgalcilerin eline geçen Salyan’ı, Ağsu’yu, Kürdemir’i, Şamahı’yı alır. Bakü hâlâ işgalcilerin elindedir. Bakü’ye hücum eden Türk ordusunun ilk harekâtından kesin sonuç alınamaz. Zor durumda olan halk bu durumdan rahatsız olur. İşgal altında bulunan Bakü’de işkenceler had safhaya ulaşmıştır.

İkinci Bakü hücumunda, düşman birlikleri Türk ordusunun, hücumlarıyla etkisiz hale getirilir. Düşman bozguna uğratılır. Şehir, işgalcilerin elinden alınır. Halk, Nuri ve Halil Paşaları kurtarıcı sıfatıyla karşılar. Onların sayesinde Azerbaycan’ın başkenti istiklaline kavuşur. Azerbaycan halkı, kurtuluş gününün Kurban bayramına denk gelmesiyle çifte bayram sevinci yaşar.

Kafkas İslam Orduları Komutanı Nuri Paşanın Azerbaycan Türklerine yardımı hiçbir zaman unutulmamıştır. Bakü’de, Merdekan’da, Şamaxı’da, İsmailli’de ve daha pek çok şehirde, hepside bu savaş sırasında şehit düşmüş kahraman askerlerin, azeri halkı tarafından sahip çıkılıp titizlikle korunan, isimsiz mezarları vardır.

Laleler Türküsünün Öyküsü
Nuri Paşa komutasındaki ordu, Gence ve Şamaxı bölgesini Ermeni, Rus ve İngilizlerden temizleyip 15 Eylül 1918'de Bakü’ye girerken binlerce şehit vermiştir. Azerbaycan’ı yok olmaktan kurtaran bu desteği “Laleler” şiiri anlatıyor.

Osmanlı Ordusu Gence’ye girerken, binlerce askerin başlarındaki fes ve fesin ucundaki laleye benzetilen püsküllerle ortaya çıkan manzara gelincik(Azeri dilinde lale) tarlasına benzetilmiş, Telman Haciyev bu görünümü şiirleştirmiştir. Zulmün ve şiddetin had safhaya ulaştığı bir dönemde yardıma gelen Türk askerlerine yönelik şiir ve ağıtlar, Azerbaycan kültüründe çok önemli bir yer tutar. Aşağıda Türk askerlerinin başındaki fesin püsküllerinin gelinciklere benzetilerek yazılan Laleler Türküsünün sözleri yer almaktadır. Ayrıca Laleler Türküsünü dinlemenizi tavsiye ederiz. Tüm şehitlerimize Allah’tan rahmet dileriz.

LALELER

Yazin evvelinde Gence colunde
Cixiblar yene de dize laleler
Yagisdan islanan yarpaqlar
Seribler dereye duze laleler

Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler

Xeyalimdan neler gelib ne kecer
Yaz geler ellere durnalar kocer
Bulaqlar simovar ag dasdan ceker
Benzeyir cemende koze laleler

Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler

Meylim uzundeki qara xaldadir
Hicranin elaci ilk vusaldadir
Ne vaxtidir Residin gozu yoldadir
Bir qonaq gelesiz bize laleler

Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler
Laleler laleler

İsmail BAŞARAN