Isparta Türküleri

02 Ocak 2009 Cuma, 14:07
203

Isparta türkülerinden bazı örnekler…

Isparta halk müziğine ait ilk bilgi ve türkü metinlerine, Ispartalı Hakkı tarafından Türk Yurdu Dergisinde 1916, yılında yayımlanan ’Köyümden Geliyorum’ adlı makalesinde rastlanılmaktadır.

Daha sonra 1930 yılından itibaren Tevfik Turan, Sait Demirdal, H.Turhan Dağlıoğlu, Naci Kum, Etem Ertem, Nuri Katırcıoğlu, Numan Yılmaz gibi bazı araştırmacılar tarafından türkü metinleri derlenmiş, bu türkülerin yer aldığı gelenek ve göreneklerle ilgili bilgiler toplanarak Halk Bilgisi Haberleri ve Ün Dergilerinde yayımlanmıştır.

Bu makalelerde düğünlerde, sohbet ve gezeklerde, bağbozumu ve gündönümü şenliklerinde, yağmur duası gibi törenlerde yer alan türküler bulunmaktadır. Ayrıca Isparta Valiliğince 1932 yılında hazırlanıp, 1999 yılında bastırılan Isparta Vilayeti İdare Coğrafyası adlı kitapta, 1939 yılında Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu’nun yörede yapmış olduğu ağız araştırmalarında bir çok türkü metnine rastlanılmaktadır.

Isparta’da, planlı olarak türkü derlemeleri ve notaya alınma çalışmaları ilk kez 1942 yılında, Ankara Devlet Konservatuarı tarafından Halil Bedi Yönetken başkanlığında, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen’den oluşan derleme ekibince gerçekleştirilmiştir. Ankara Devlet Konservatuarının 1942 yılında yaptığı bu derlemeleri Halil Bedi Yönetken değerlendirerek Ulus Gazetesinde samahlar üzerine bir makale şeklinde aynı yılda yayınlamıştır.

Isparta’da 1968-1970 yılları arasında Yeni Ün adı ile yayınlanan dergide bazı araştırmacılar tarafından yapılan folklor çalışmaları sonucunda elde edilen türkü metinleri yayınlanarak halk müziği derlemelerine katkıda bulunulmuştur.

Isparta’da, 1990 ve 1999 yıllarında Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğünce (HAGEM) yapılan planlı halk kültürü derlemeleri çerçevesinde halk ezgileri derlenmiş ve Folklor Arşivine kazandırılmıştır.

 Bu derlemlerin bantları HAGEM Arşivinde B.90.0150-161 ve BVB.99.0010-12 numaralarda bulunmaktadır. 1990 yılında yapılan halk kültürü derlemelerinde yöreden 54 ezgi derlenmiştir. 1999 yılı derlemelerinde ise Gönen Gümüşgün Köyü’nde 21 Mart Nevruz Cemi törenleri tespit edilmiş ve cem törenlerinde icra edilen halk müziğinin nasıl yer aldığı açıklanmıştır. Ayrıca İl Kültür Müdürlüğü bünyesinde görev yapan Folklor Araştırmacısı tarafından, 1990 yılından itibaren yörede her yıl yapılan planlı halk kültürü araştırma ve derleme çalışmaları sonucunda bazı türkü metinleri ezgili olarak derlenmiştir.

Göller Bölgesinin zengin halk müziği değerlerini araştırmak, belgelemek ve bu doğrultuda bir arşiv oluşturmak amacıyla Süleyman Demirel Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı olarak 1996 yılında Müzik Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi kurulmuştur.

Sözkonusu Merkez, folklorumuzun hızla değişime uğrayarak yozlaştığı gerçeği ile, alan çalışmasına dayalı müzik incelemesi yöntem ve tekniklerini kullanarak, doğal ortamdan toplanan verileri dijital ortamda belgelemektedir. Bu düşüncelerle, 1998-2000 yılları arasında “Teke Yöresi Halk Müziği Çalgılarının ve Çalgı Yapımcılarının Saptanması, Teke Yöresi Çalgılarından Oluşan Müze Oluşturulması” başlıklı projeyi, 2000-2001 yılında “Teke Yöresi Halk Müziği Çalgılarından Kabak Kemanenin Etnomüzikolojik Açıdan İrdelenmesi, Verilerin Audio – Video CD ‘de Arşivlenmesi ve Mevcut Çalgı Belgeliğinin Geliştirilmesi” başlıklı projeleri tamamlamıştır.

Isparta türkülerinden bazı örnekler:

1. Ardıçtandır Kuyuların Kovası

Ardıçtandır kuyuların kovası
Suya koyvermiyor kızın gavur anası
Ne ettim de aldandım Allah’ından bulası
Dolandım dağları, kar bulamadım
Halime münasip yar bulamadım
Uzun olur kuyuların zinciri
Kıymatlı olur Aşalı’nın inciri
Salıverin oğlanların gencini

Dolandım dağları, kar bulamadım
Halime münasip yar bulamadım

2. Ben Havada Uçarım

Yeşil yaprak arasında
Kırmızı gül goncası (naman)
Nerelere katip olmuş?
Gönlümün eğlencesi (naman)

Girdim yarin bahçesine
Güller açmış güle güle (naman)
Benden selam söyleyin (a yarim)
Dalındaki bülbüle (naman)

3. Çayıra Serdim Postu

Çayıra serdim postu
Şu gelen kimin dostu
Gören maşallah desin
Kimin var böyle dostu?

Kaşlarına gözlerine de
Yarin şirin sözlerine de
Çoluğuna çocuğuna da maşallah
Çayıra serdim minder
Yönünü bana dönder
Yönünü döndürmezsen
Ayda bir mektup gönder

Kaşlarına gözlerine de
Yarin şirin sözlerine de
Çoluğuna çocuğuna da maşallah
Çayıra serdim kilim
Gel otur benim gölüm
Ne dedim de küstürdüm?
Lal olsun benim dilim

Kaşlarına gözlerine de
Yarin şirin sözlerine de
Çoluğuna çocuğuna da maşallah

4. Et Aldım Elim Yağlı

Et aldım elim yağlı
Şal kuşak belde bağlı
Kız ben seni alacağım
Başım askere bağlı
Hoppa şinna şinnanom
Boyuna da maşallah
Bizim olur inşallah
Et aldım direminen
Ölüyom mereminen
Nasıl merem olmayım?
Ayda bir selamınan
Hoppa şinna şinnanom
Boyuna da maşallah
Bizim olur inşallah
İğnem düştü yakamdan
Gel arkamdan arkamdan
Sen arkamdan gelirken
Ben korkman kaymakamdan
Hoppa şinna şinnanom
Boyuna da maşallah
Bizim olur inşallah

5. Gıcır Gıcır

Gıcır gıcır gelir yarin kağnısı
Ben de bilmem benim yarim hangisi?

Aman aman yosmanın kızı
Gel bize bazı, etme bu nazı

Salın da boynunu göreyim (aman)
Ben aşkından öleyim (aman)

Aman aman yosmanın kızı
Gel bize bazı, etme bu nazı

6. Hani Benim Elli Dirhem Pırasam

Hani benim elli dirhem pırasam?
Mumlar yaksam Konyalımı arasam
Yürü yavrum yürü
Konyalım yürü

Hani benim elli dirhem ırakım?
İçer içer bitmez benim merakım.
Yürü yavrum yürü
Konyalım yürü

7. Harmandalı
Harmandalı efem geliyor
Bileğinden kanlar akıyor
Aynalı gümüş martinimin
Namlusundan şimşek çakıyor.

8. Hükümetin Önünden Geçtim

Hükümetin önünden geçtim
Kırmızı şemsiyemi açtım
Ben Haççem’i görünce
Nişanlımdan vazgeçtim.

9. Kara Çadır İs Tutar Mı?

Kara çadır is tutar mı?
Beğlik martin pas tutar mı?
Ağlar ise anam ağlar
Elin kızı yas tutar mı?

Varın bakın yapısına
Kilit takın kapısına
Asker çavuş ölmüş derler
Haber vermen anasına

10. Sepetçioğlu

Sepetçioğlu bir ananın kuzusu
Hiç gitmiyor kollarımın sızısı
Böyle imiş alnımızın yazısı
Yassıl dağlar yassıl, Osman efem geliyor.
Yaman olur Isparta’nın uşağı
Salıvermiş belden aşağı kuşağı
Kalk gidelim şöyle şurdan aşağı
Yassıl dağlar yassıl, Osman efem geliyor.

11. Serenler
Serenler serenler, yüksek serenler
Ben gidiyorum, mamur da kalsın viranlar.
Baş çeşmeden sular da içtim kanmadım
Dokuz da yerimden kurşun yedim ölmedim.
12. Teke Zortlatması (Aykırı)

Karabaş koyunu güde güde gelirdim
Getirdim de kaba ardıcın gölgesine yatırdım
Ablası sağdı ben bakracı götürdüm
Ablası güzel, kendi kara sevdiğim

Aşar isek karlı dağlar aşalım
Düşer isek tozlu yola düşelim
Sever isek esmerleri sevelim
Beyazların kahrını çekmek zor olur.

Isparta Halk Müziğinde Kullanılan Çalgılar: Yörede halk müziği ve oyunlarında tezeneli sazlardan divan, cura bağlama, tanbura çalınır. Cura, parmakla ’şelpe’ tekniğiyle de çalınır.

Bağlamalarda ’Bozuk’ veya ’Bağlama’ düzeni yaygın olarak kullanılır. Zeybekler çalınırken ’Zeybek Tezenesi, Teke havaları çalınırken de ’Teke Tezenesi’ denilen tezene vurma tekniği kullanıldığı görölür. Tahtacılar arasında düzenlenen cemlerde genellikle iki bağlama, bir cura, bir de kemane bulunur.

Yaylılar içinde kabak kemane ve kemane (Kıbrıs Kemanesi) kullanılır. İnce saz takımında Avrupa Kemane yer almaktadır. Üflemeli çalgılardan sipsi, dilli ve dilsiz kaval, zurna yaygındır. Vurmalı çalgılardan erkeklerin çaldığı davul, darbuka yanında kadınların çaldığı def (zilli, zilsiz) dümbelek leğen, şişe, bardak, kaşık başlıca çalgılardır. İnce saz takımında klarnet de yer alır. Bu çalgılara kemik düdük ve çifteyi (çifte kaval) de ekleyebiliriz.

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayınlanmayacak.

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>