54 il ve 128 ilçede 1605 kişiyle yüz yüze yapılan görüşmelerden elde edilen Araştırma Sonuçları ilginç bulgular içeriyor.

Araştırma sonuçlarına göre Temmuz 2011'de halkın çoğunluğu maddi ve manevi açıdan hayatından memnun olduğunu belirtiyor.

Hükümete duyulan güven artarken, orduya duyulan güven azalıyor.

Yılmaz Esmer araştırmasının sonucunda; 2011'in sağ-sol yelpazesinde ortalamanın en sağda ölçüldüğü yıl olduğunu belirtiyor.

Diğer bir bulgu ise 'öteki' kavramına ilişkin. Halkın çoğunluğu çevresinde eşcinsel, AIDS'li, nikahsız yaşayan, Tanrı’ya inanmayan ve şeriat yanlısı komşu görmek istemiyor.

Kurumlara güven konusunda en dikkate değer bulgu ise, 2008 yılından bu yana Ordu’ya duyulan güvenin azalması:

Silahlı Kuvvetlere tamamen veya kısmen güvenenlerin oranı:

1990 %91
1996 %94
2000 %87
2001 %84
2006 %87
2008 %90
2009 %86
2011 %75

Bu güven azalmasının en belirgin şekilde Güney Doğu Anadolu’da gözlemleniyor.

Hükümete güvenenlerin oranı 2008’den bu yana sürekli yükselmekle birlikte, henüz 2006 düzeyinin çok altında. 2001 yılında %29’a kadar düşen hükümete güven oranı, şu anda %61.

Siyasete demokratik katılım konusunda halkın geleneksel çekimserliği artarak sürüyor. Türk halkı, toplu bir dilekçeye imza koymaktan bile ciddi boyutlarda çekiniyor. "Kesinlikle toplu dilekçe imzalamam" diyenler, 1990’dan bu yana yaptığımız ölçümlerin en yüksek düzeyine ulaştı:

Kesinlikle imzalamayacaklarını belirtenler:

1990 %46
1996 %45
2000 %44
2001 %44
2006 %53
2011 %61

Yukarıdaki rakamlarda dikkat çeken nokta, 1990-2001 arasında aynı kalan oranının, bu yıldan sonra hızlı bir yükselişe geçmesi.

"ÖTEKİ"NE HOŞGÖRÜ

Farklı olarak görülen gruplardan insanları komşu olarak istememenin bir hoşgörü göstergesi olarak kullanılmasının tarihi 80 yıl kadar geriye gider. Bu göstergeyi ,ilk olarak Emory Bogardus "toplumsal mesafe" ölçeğinin bir ögesi olarak kullandı. Değerler Araştırmaları’nda bütün dünyada bu "komşu isteme/istememe" sorusu soruluyor.

1990’dan bu yana, Türkiye’nin hoşgörü konusunda alacağı uzun bir mesafe bulunduğunu gözlemliyoruz. Bütün araştırmalar, bu konuda toplumumuza hayli kırık bir not veriyor. İstenmeyen grupların en başında da, gene 1990’dan beri yapılan bütün araştırmalarda olduğu gibi, eşcinseller geliyor.

2011 yılında da durum değişmiş değil. Bazı grupların komşu olarak istenmeme oranlarını şöyle bulduk:
Eşcinseller %84
AIDS’liler %74
Nikahsız yaşayan çiftler %68
Tanrıya inanmayanlar %64
Şeriat yanlıları %54
Hristiyanlar %48
Başka bir dinden insanlar %39
Göçmenler, yabancı işçiler %39
Kızları şortla dolaşanlar %26
Oruç tutmayanlar %20
Sevmediği partiye oy verenler%17

Öte yandan, Avrupa’da da Müslüman komşu istemeyenlerin oranları küçümsenmeyecek düzeylerde. Türkiye’de kamuoyunun %48’i Hristiyan komşu istemediğini söylerken, Litvanya’lıların da %47’si Müslüman komşu istemiyor.

MİLLİYETÇİLİK

Değerler araştırmasında, çeşitli yönleri ile milliyetçiliği ölçmeyi hedefleyen birçok soru bulunuyor. Bunlardan birkaçını özetleyelim.

"Gerekirse ülkem için savaşırım" diyenlerin oranı, son beş yılda 11 puanlık bir düşüş göstererek, %97’den %86’ya indi. Ancak, aynı orduya güven sorusunda olduğu gibi, bu soruda da, bölgeler arasında önemli farklılıklar gözleniyor. Örneğin Kuzey Doğu Anadolu’da, Batı Marmara’da, İç Batı Anadolu’da bu oran hala %95’lerin üzerinde seyrediyor. Güney Doğu Anadolu’da ise, 30 puan birden düşüyor.

Bir başka gösterge, başka milletten insanlara güvenmeyenler. Bunların oranı da %61. Bu konuda en başta gelen ("milliyetçi") bölgeler ise, Doğu Karadeniz ve Orta Doğu Anadolu.

Türk olmaktan gurur duyanların oranı son beş yılda bir artış veya düşüş göstermedi. Bu soruya, gerek 2006, gerek 2011 araştırmasında, %6’lık bir grup ise "ben Türk değilim" cevabını verdi.


DİNİ DEĞERLER

Değerler araştırmalarında, dini değerler ve dindarlık çok geniş bir yer tutar. Son araştırmada da, din konusunu çeşitli yönleri ile irdeleyen 30 civarında soru bulunuyor. Türk halkının çok büyük çoğunluğu, namazında, orucunda ve ibadetinde, Bu durumda (hesaba katılmaması gereken ve muhtemelen ölçüme bağlı olan) birkaç puanlık hareketlerin dışında, kayda değer bir değişim yok.

Kendisini "dindar" olarak tanımlayanların oranı da, Avrupa ortalamasının hayli üzerinde (%81). Bu oran 2000 yılında da aynen %81 olarak bulunmuştu. Aynı şekilde, dinin kendisi için önemli olduğunu söyleyenlerin oranı da son 15 yılda hiç değişmedi ve hep %92-93 düzeyinde kaldı. Avrupa’nın "koyu katolik" olarak bilinen ülkeleri bile bu oranlara yetişemiyor. Örneğin, din önemli (çok veya biraz) diyenler, bu Katolik ülkelerin bazılarında şöyle:
İtalya %74
Malta %90
Polonya %75
İspanya %39.

Öte yandan, dini hayatında önemli sayanların oranı Çek Cumhuriyeti’nde %20’ye, İsveç’te %23’e, Almanya’da ise %27’ye kadar inmiş durumda.

İlginç bir bulgu (değerler araştırmalarında ilk kez soruluyor) dinin esas anlamına ilişkin:
Halkın yaklaşık üçte ikisi, dinin esas anlamının, insanlara iyilikten ziyade, kurallara ve ritüellere uymakta görüyor. Beşte dörte varan (%79) bir çoğunluk da, dinin bu dünyaya değil, öteki dünyaya anlam kazandırdığı düşüncesinde. Yani halkın önemli çoğunluğu için din, esas olarak ölümden sonrasına hazırlık mahiyetinde kurallar, törenler, ritüeller demek.


AİLE VE ÇOCUK

Aile, hemen her toplumda olduğu gibi, bireyin en fazla güvendiği, en çok güç aldığı kurum. Türklerin %95’i ailenin kendileri için ÇOK önemli olduğunu söylüyor. Geride kalan %5 ise, biraz önemli. Aileyi önemsiz bulan ise yok düzeyinde. %93’lük bir kesim de ailesine TAMAMEN güveniyor.

20 yıldan beri, Türkiye’de, kamuoyunun sadece %8-10 dolayında bir bölümü, evliliğin modası geçmiş bir kurum olduğu düşüncesinde. Bu oranlar, 20 yıl boyunca yapılan ölçümlerde son derece istikrarlı. 2011 ölçümü de %8.

Bir karşılaştırma yapabilmek için, bu konudaki Avrupa ortalamasının %20 olduğunu ve oranın İspanya, Fransa gibi bazı ülkelerde %30’un üzerine çıktığını belirtelim.

Bir kadının evlenmeden çocuk sahibi olmasını onaylayanların oranı %7 olarak bulundu. Bu konuda Avrupa ortalaması %47. Rekor ise İspanya’da. İspanyolların %80’i, evli olmayan, hatta bir erkekle sürekli bir ilişkisi de bulunmayan bir kadının çocuk sahibi olmasında bir sakınca görmüyor.

Deneklerin %15’i, eşi ile arasında akrabalık bağı olduğunu beyan ediyor. Akraba evliliğine bağlı genetik hastalıklar uzunca bir süre daha sorun olmayı sürdürecek gibi gözüküyor.

SIKINTILAR, ENDİŞELER, BİREYSEL GÜVENLİK

Son bir yıl içinde, seyrek de olsa, aşağıdaki durumlarla karşı karşıya kalanların oranları şöyle:

Yeterli yemek bulamayan %15
Evinde güvenlikli hissetmeyen %12
İhtiyacı olan sağlık hizmetini veya ilacı alamayan %16
Yeterli nakit bulamamak %32

Yüzde 3-4 gibi bir azınlık da, son bir yıl içinde kendisinin (%3) veya ailesinin bir ferdinin (%4) bir suçun (şiddet, hırsızlık, tecavüz, vb.) kurbanı olduğunu söylüyor.

Mahallelerinde, çevrelerinde şu durumların çok veya epeyce sık meydana geldiğini söyleyenlerin yüzdeleri şu şekilde:
Hırsızlık %18
Sokaklarda içki içmek %14
Polisin veya askerin özel yaşama müdahalesi %8
Sokaklarda uyuşturucu satışı %8
Kadınlara tecavüz, saldırı, taciz %6
Yaralama %9
Cinayet %5

2011 TÜRKİYE DEĞERLER ARAŞTIRMASI BAZI SAYILAR

Araştırmanın verileri, 54 ilden tesadüfi olarak seçilen 1,605 denekle yüzyüze görüşülerek toplanmıştır.
(TAM SAYIYA YUVARLANMIŞ YÜZDELER)

* Kendisini "mutlu" hissedenler (çok + biraz mutlu toplamı) %77
* 10 üzerinden ortalama "genel olarak hayattan memnuniyet" puanı 7.31
* Hükümete güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %61
* Orduya güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %75
* Polise güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %75
* Basına güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %41
* Başka bir dinden insanlara güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı)%38
* Başka milletten insanlara güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %39
* İlk kez tanıştığı insanlara güvenenler (tamamen + biraz güvenenlerin toplamı) %24
* "Bugün ülkemizde insan haklarına büyük ölçüde saygı gösteriliyor" diyenler %15
* "Bugün ülkemizde insan haklarına hiç saygı gösterilmiyor" diyenler %16
* Kendisini "dindar" olarak tanımlayanların oranı %81
* Oruç tuttuğunu söyleyenlerin oranı %87
* Namaz kıldığını söyleyenlerin oranı %70
* Cehenneme inananların oranı %97
* Son kuran bayramında kurban kestiğini söyleyenlerin oranı %57
* Ramazanda, lokantaların iftara kadar kapalı kalması gerektiğini düşünenler %44
* Kadının plajda mayo giymesinin günah olduğunu düşünenler %61
* "Din esas olarak öteki dünyaya anlam kazandırır" görüşüne katılanlar %79
* Tanrıya inanmayan politikacıları göreve layık bulmayanlar %55
* Yönetim görevlerinde dinibütün insanların bulunmasını yararlı görenler %51
* Dine ve dini değerlere saldıran kitap ve yayınların yasaklanmasını isteyenler %63
* Cem evlerine camiler gibi ibadethane statüsü verilmesini doğru bulanlar %58
* "Bilim ile din çelişirse, her zaman din doğrudur" görüşüne katılanlar %77
* Tek doğru dinin kendi dinleri olduğunu söyleyenler %79
* Yaşlı insanların toplum üzerinde bir yük teşkil ettiğini düşünenler %32
* Yaşlıların gereğinden fazla siyasi güce sahip olduğunu düşünenler %57
* Kendilerini mahallelerinde güvenlikli hissetmeyenler %17
* Güvenlik amacıyla silah veya bıçak taşıdığını söyleyenler %8
* İşini kaybedip, yeni iş bulamamaktan endişe duyanlar %68
* Telefonlarının dinlenip, e-postalarının okunmasından endişe duyanlar %52
* Çocuklarına iyi bir eğitim sağlayamamaktan endişe duyanlar %76
* Bazı koşullarda, adaletin sağlanması için savaşın zorunlu olduğunu düşünenler %43
* Son bir yıl içinde, yeterli yemek bulamadığını söyleyenler %15
* Evlerinde bulaşık makinesi bulunanlar %49
* Yazlık evi olanlar %7
* Evliliğin modası geçmiş bir kurum olduğunu düşünenler %8
* Seyrek de olsa, bilgisayar kullananlar %53
* Beyana göre, ortalama erkek boyu 173.8 cm
* Beyana göre ortalama kadın boyu 163.5 cm
* Beyana göre ortalama erkek kilosu 75.95 kg
* Beyana göre ortalama kadın kilosu 66.59 kg
* Ortalama beden kitle endeksi 25
* Sigara içmeyenlerin oranı %63